Voorbeelden

De vraag

Brede welvaart is rijksbreed een beleidsprioriteit, maar in nota’s blijft het abstract. Wonen, mobiliteit, natuur, economie en gezondheid hangen samen, en toch behandelen beleidsteams ze in de praktijk vaak los van elkaar. Het ministerie wilde dat beleidsmakers voelen wat sturen op brede welvaart betekent: welke afruilen er zijn tussen domeinen, en wat een keuze op het ene terrein doet met het andere. Niet in een presentatie, maar aan tafel.

Wat we deden

We ontwikkelden samen met het ministerie Het Brede Welvaartspel. Spelers kruipen in de huid van beleidsmakers in de fictieve stad Laakdam, een vestingstad van ruim driehonderdduizend inwoners met woningnood, mobiliteit onder druk en welvaartsverschillen tussen wijken. Ze wegen keuzes op wonen, mobiliteit en leefomgeving tegen elkaar af, terwijl de politieke realiteit onderweg verandert en niet iedereen dezelfde informatie heeft. Het spelverloop volgt Het Beleidskompas, zodat de stappen herkenbaar zijn uit het echte beleidswerk. Het spel komt in een koffer met ruim 160 spelmaterialen, van grote spelkaarten tot munten.

Wat het opleverde

Honderden beleidsmakers speelden het spel inmiddels, bij het Rijk, provincies, gemeenten en waterschappen. Het gesprek over brede welvaart begint niet meer bij een definitie, maar bij een ervaring die iedereen aan tafel deelt. Het spel groeide uit tot het kernspel van Platform Laakdam: dezelfde wereld op de schaal van wijk, stadsdeel, stad en provincie, en de basis voor varianten voor raadsleden en waterschappen.

De vraag

Sturen op brede welvaart vraagt afwegingen die dwars door provinciale domeinen heen gaan: mobiliteit, natuur, economie, verstedelijking en klimaat. De provincies wilden dat concreet maken voor bestuurders en beleidsteams, en vaker dan één keer. Voor elke sessie een externe begeleider inhuren past niet bij een spel dat je in de hele organisatie wilt inzetten. De vraag was dus: hoe krijgen we het spel in eigen hand?

Wat we deden

Voor elke provincie leidden we eigen spelleiders op. Provincie Zuid-Holland speelde eerst Het Grote Brede Welvaartspel en volgde daarna een spelleidersopleiding. Provincie Utrecht koos voor train-de-trainersessies, waarin strategen en beleidsonderzoekers de provincie Laak leerden kennen, de opbouw van het spel doorgrondden en oefenden met het begeleiden van een groep. Provincie Noord-Brabant leidde op dezelfde manier spelleiders op. In de sessies wisselden uitleg, oefenen en zelf ervaren elkaar af, met casussen uit de eigen praktijk en, in Zuid-Holland, een quiz over de provincie Laak als afsluiter.

Wat het opleverde

Drie provincies met eigen spelleiders die het spel zelfstandig inzetten, zonder Waai aan tafel. Deelnemers noemen het spel een meerwaarde voor bestuurders, beleidsmakers en inwoners die met brede welvaart aan de slag willen. Ook sceptici gingen om: wie vooraf ‘niet direct overtuigd’ was, zag na de opleiding ‘het kwartje vallen’.

De vraag

Raadsleden besluiten over opgaven die alle domeinen raken, vaak onder tijdsdruk en met beperkte informatie. Brede welvaart klinkt goed in een raadsprogramma, maar wat betekent het als je moet kiezen tussen woningbouw en groen, of tussen de korte en de lange termijn? De Nederlandse Vereniging voor Raadsleden en de Zuid-Holland Academie wilden volksvertegenwoordigers daar gevoel voor geven, zonder collegezaal.

Wat we deden

We ontwikkelden Het Raadsleden Spel, een politieke variant van Het Brede Welvaartspel. Raadsleden en wethouders nemen aan tafel plaats als bestuur van de fictieve stad Laakdam. Ze wegen botsende belangen af, onderhandelen over keuzes en zien direct hoe die doorwerken in de stad. Omdat Laakdam niet bestaat, verdedigt niemand het eigen dossier en speelt iedereen vrijuit. Van oktober 2025 tot januari 2026 speelden meerdere groepen raadsleden en wethouders de sessies.

Wat het opleverde

Raadsleden krijgen een gedeelde taal voor integrale afwegingen. Deelnemers noemen het spel realistisch en tastbaar: het dwingt tot keuzes en compromissen en brengt alle belangen op tafel. Voor wie verder wil oefenen met de politieke praktijk is er inmiddels ook Het Grote Formatiespel voor Raadsleden.

De vraag

Een nieuwe gemeenteraad begint met mensen die elkaar nog niet allemaal kennen en die de komende jaren samen moeten besluiten over opgaven die alle domeinen raken. De raad wilde de heidag gebruiken om verbinding te maken, elkaar beter te leren kennen en te oefenen met integraal denken, zonder dat het meteen over de eigen dossiers ging.

Wat we deden

De raadsleden namen aan tafel plaats als bestuur van Laakdam. In een sessie van twee uur wogen ze botsende belangen af, onderhandelden ze over keuzes en zagen ze direct hoe die doorwerken in de stad. Omdat Laakdam niet bestaat, verdedigde niemand het eigen dossier en kon iedereen vrijuit spelen en samenwerken.

Wat het opleverde

Raadsleden noemen de sessie een snelkookpan van alles waar je in politieke besluitvorming mee te maken krijgt, en tegelijk een leuke vorm van teambuilding. Het spel liet zien hoe belangrijk een gezamenlijke visie is: als duidelijk is welke prioriteiten je samen nastreeft, worden beleidskeuzes eenvoudiger.

De vraag

Waterschappen werken elke dag aan waterveiligheid, waterkwaliteit en biodiversiteit. Dat werk raakt wonen, landbouw, natuur en economie, maar in het bestuurlijke gesprek blijft het vaak bij de eigen kerntaak. De Unie van Waterschappen wilde waterbeheer verbinden met brede welvaart, en dat gesprek voeren met bestuurders én beleidsteams.

Wat we deden

We begonnen met een whitepaper over waterbeheer en brede welvaart: wat betekent sturen op brede welvaart voor een waterschap, en waar zit de maatschappelijke meerwaarde van waterwerk? Daarna ontwikkelden we een eigen speelvariant van Het Grote Brede Welvaartspel. Waterveiligheid, waterkwaliteit en de afruilen met andere opgaven staan daarin centraal, in dezelfde oefenwereld Laak.

Wat het opleverde

Waterschappen hebben nu een eigen variant om het gesprek over brede welvaart te voeren, van bestuurstafel tot beleidsteam. Het whitepaper geeft de taal, het spel de ervaring.

De vraag

Een krijgsmacht die zich snel aanpast aan een veranderende dreiging vraagt om een gedeelde visie aan de top. Maar bestuurders hebben elk hun eigen beeld van wat ‘adaptief’ betekent, en een visiedocument dat één afdeling schrijft, wordt zelden van iedereen. Hoe kom je van losse beelden naar één organisatievisie waar bestuurders echt achter staan?

Wat we deden

Samen met TNO ontwierpen en begeleidden we twee werksessies met topbestuurders. Geen presentaties, maar samen denken, kiezen en aanscherpen aan tafel. TNO bracht de inhoud over adaptiviteit in, wij de werkvormen die de bestuurders lieten kiezen in plaats van luisteren.

Wat het opleverde

Een organisatievisie die niet uit een rapport komt, maar uit het gesprek van de mensen die hem moeten dragen. Doordat de bestuurders de keuzes zelf maakten, is de visie ook van hen.

De vraag

Brede welvaart omarmen is één ding. Er in het dagelijkse werk mee sturen is een tweede. Er zijn veel instrumenten die beloven brede welvaart meetbaar of stuurbaar te maken, maar welk instrument helpt bij welke opgave, en wat vraagt het van je organisatie? Rijkswaterstaat wilde daar grip op.

Wat we deden

We schreven de toolbox Aan de slag met brede welvaart, met strategieën en voorbeelden uit de praktijk. Daarvoor analyseerden we tien instrumenten om te sturen op brede welvaart: wat doet elk instrument, wanneer zet je het in en wat levert het op? Rijkswaterstaat dacht in elke stap mee, en wij stelden waar nodig kritische vragen terug.

Wat het opleverde

Een toolbox die beleidsmakers helpt kiezen welk instrument bij welke opgave past. Van begrip naar dagelijkse praktijk.

De vraag

Armoede onder werkenden blijft vaak onzichtbaar, óók voor werkgevers. Wie een baan heeft, hoort niet arm te zijn, dus praat niemand erover. Stichting Anders wilde het thema werkende armen op de agenda zetten en leidinggevenden leren het te herkennen en er iets mee te doen.

Wat we deden

We ontwikkelden een programma in drie lagen. Onderzoek naar armoede op de werkvloer maakte het probleem en de signalen zichtbaar. De bewustwordingscampagne ‘Welverdiend’ bracht het onderwerp naar werkgevers en het brede publiek. En in trainingen leren leidinggevenden signalen herkennen, het gesprek aangaan en hulp bieden.

Wat het opleverde

Welverdiend maakte armoede op de werkvloer zichtbaar en bespreekbaar. Leidinggevenden weten na de training waar ze op moeten letten en hoe ze het gesprek beginnen, zonder oordeel.

De vraag

Participatie in de energietransitie is voor veel gemeenten zoeken: hoe betrek je inwoners écht bij keuzes die hen raken, voorbij de verplichte inspraakavond? Er is veel kennis en er zijn veel goede voorbeelden, maar die bereiken de mensen die ermee moeten werken zelden.

Wat we deden

We maakten Particibeter: een podcast met voorbeelden, discussies en praktische tips over participatie. Voor raadsleden, wethouders, ambtenaren en inwoners. De afleveringen halen praktijkverhalen en dilemma’s naar boven en vertalen die naar wat je morgen anders kunt doen.

Wat het opleverde

De podcast is te beluisteren op alle grote streamingplatformen. Uit hetzelfde gedachtegoed ontstond ons onderhandelspel Particibeter, waarin een gemeente en bewoners tegen de klok een wijk van het gas af moeten krijgen.

De vraag

Onderzoek naar adaptief leiderschap belandt al snel in een rapport dat weinigen lezen. De Nationale Politie wilde de inzichten van TNO laagdrempelig de organisatie in brengen, zodat leidinggevenden er zelf over gaan praten in plaats van het af te vinken.

Wat we deden

We creëerden een film-noir-geïnspireerd detectiveverhaal, uitgewerkt als stripverhaal. De onderzoeksresultaten kregen een plot, personages en sfeer: de detective loopt tegen precies de dilemma’s aan waar adaptief leiderschap over gaat. Zo lees je de inzichten, in plaats van erdoorheen te bladeren.

Wat het opleverde

De strip werkte als dialoogstarter binnen de organisatie. Onderzoek dat anders in een la was beland, wordt nu gelezen en besproken.

De vraag

Defensie wilde verkennen hoe leren en opleiden er in 2030 uitziet. TNO had daar een toekomstvisie voor ontwikkeld, maar een visiedocument alleen maakt zo’n toekomst niet voelbaar voor de mensen die er straks in werken.

Wat we deden

We vertaalden de toekomstvisie van TNO naar concrete scenario’s en use cases. Daarvan maakten we twee animaties die een werkdag van een defensiemedewerker in opleiding laten zien: wat doet die, met welke middelen, en wat is er anders dan nu?

Wat het opleverde

Twee animaties die de toekomst van opleiden concreet maken. Geen visiedocument, maar een werkdag in 2030 die je kunt zien en bespreken.

De vraag

De warmtetransitie was voor veel Nederlanders abstract en ver weg. Aardgasvrij wonen klonk als een probleem van later, of van een ander. Hoe krijg je beleidsmakers én bewoners in beweging op zo’n taai onderwerp?

Wat we deden

We ontwikkelden strategieën voor beleidsmakers en vertaalden die naar campagnes en festivals rond aardgasvrij wonen, onder één naam: #VANGASLOS. Een naam die je kunt zeggen, delen en op een spandoek zetten, met festivals die bewoners bij elkaar brachten rond het onderwerp.

Wat het opleverde

#VANGASLOS groeide uit tot catchphrase voor de aardgastransitie in Nederland. Wat begon als campagnenaam, werd de taal waarin het gesprek over van het gas af gevoerd wordt.