Voor mensen die serious gaming voor het eerst tegenkomen, klinkt het als een vrij nieuwe ontwikkeling. Iets dat past bij digitalisering, gamification en de bredere beweging van leren door ervaring. Dat klopt en het klopt niet. Serious gaming heeft een lange voorgeschiedenis die teruggaat tot de negentiende eeuw en die heel anders begint dan veel mensen denken.
Voor projectleiders, programmaverantwoordelijken en innovatiecoaches die met deze werkvorm aan de slag willen, is het nuttig om kort te weten waar het vandaan komt. Het maakt duidelijk waarom serious gaming werkt en waar de discipline zijn methoden vandaan haalt.
Begin bij het Pruisische leger
De eerste echt serieuze toepassing van een spel als leervorm komt uit het Pruisische leger in de negentiende eeuw. Officieren werden getraind met Kriegsspiel, een tafelspel waarin commandanten een veldslag konden voorbereiden. Het spel gebruikte een echte kaart, regels voor terrein en troepen en een aparte spelleider die de partijen scheidde en de uitkomsten bepaalde. Wat in de hedendaagse terminologie een simulatie zou heten, was destijds gewoon een spel.
Dit principe verspreidde zich daarna over de meeste legers van de wereld. In de Tweede Wereldoorlog werden grote operaties op tafelmodellen voorbereid. In de jaren vijftig en zestig kwam de digitale variant erbij, eerst in defensie en luchtvaart, later in andere sectoren.
Van defensie naar bedrijf en beleid
Vanaf de jaren zestig werden simulaties stapsgewijs ingezet bij de luchtvaart en bij chemische en nucleaire industrie, omdat oefenen in de echte werkelijkheid daar te risicovol was. In de jaren tachtig en negentig kwamen de eerste managementsimulaties bij bedrijven. Studenten en managers leerden bedrijfsvoering door een bedrijf in een simulatie te runnen, met markten, concurrenten en financiële uitkomsten.
In de publieke sector duurde het langer voordat de vorm voet aan de grond kreeg. Pas vanaf de jaren negentig en tweeduizend werden de eerste beleidssimulaties ontwikkeld voor ministeries, planbureaus en gemeenten. Vaak ging het in het begin om afgeronde digitale simulaties met een rekenmodel. Pas later kwam de combinatie met groepsdynamiek, rollen en facilitatie als integraal ontwerp.
De huidige vorm
Wat we nu serious gaming noemen, combineert de leerprincipes uit defensie, de modelmatige inslag uit industrie en de focus op gedrag en samenwerking uit organisatieontwikkeling. Het werkt vaak met een combinatie van bordmateriaal, kaarten, digitale ondersteuning en facilitatie. De vorm is in tien tot vijftien jaar volwassen geworden tot een serieuze werkvorm in beleid, organisatieontwikkeling en bestuurlijke vorming.
In Nederland is de discipline relatief sterk vertegenwoordigd. Op TU Delft is een onderzoeksgroep actief, verschillende universiteiten bieden er onderwijs over en er is een groeiend aantal aanbieders dat zich erin specialiseert.
Wat de geschiedenis ons leert
De rode draad is opvallend constant. Spelen wordt al ruim honderdvijftig jaar gebruikt voor situaties waarin oefenen in de echte werkelijkheid te risicovol of te duur is. Wat verandert is de techniek en de toepassing. Wat hetzelfde blijft is het principe. Mensen leren door iets te doen waar consequenties aan zitten, in een omgeving die niet de werkelijke is.
Lees ook: Wat is een serious game?, Verschil tussen serious gaming, simulatie en rollenspel en Wat goede serious games gemeen hebben.
Wil je sparren over de inzet van een serious game voor jouw beleidsvraagstuk? Neem contact op met Waai.
