Wie bij een opdrachtgever voor de keuze staat om een spel of een simulatie in te zetten, krijgt al snel verwarrende informatie. Aanbieders gebruiken termen door elkaar. Adviseurs noemen bijna alles serious gaming. En bij doelgroepen ontstaat het beeld dat het allemaal hetzelfde is. Dat is niet zo. De drie werkvormen lijken op elkaar, maar verschillen op punten die voor de uitkomst veel uitmaken.
Voor managers, programmaleiders en innovatiecoaches die een werkvorm kiezen, helpt het om de verschillen scherp te hebben.
Rollenspel: oefenen met een interactie
Een rollenspel is in de kern een gesimuleerde interactie. Twee of meer mensen krijgen een rol toebedeeld, een korte beschrijving van de situatie en een doel. Daarna spelen ze het gesprek na. Een teamleider die een lastig gesprek voorbereidt, een ambtenaar die een burger te woord staat, een onderhandelaar die een tegenvoorstel moet doen.
Een rollenspel is sterk in het oefenen van een vaardigheid in interactie. Het is kort, gericht en herhaalbaar. Wat het minder goed doet is werken met systemen, doorrekenen wat keuzes betekenen of meerdere belangen tegelijk in beeld brengen.
Simulatie: een model van de werkelijkheid
Een simulatie probeert een stukje van de werkelijkheid na te bootsen, vaak met een onderliggend rekenmodel. Spelers nemen rollen aan, maken keuzes en zien de uitkomsten van die keuzes in de simulatie zelf. Een verkeerssimulatie laat zien wat een nieuwe rotonde doet met doorstroming. Een beleidssimulatie laat zien wat een investering doet voor de werkgelegenheid in een regio.
Een simulatie is sterk in het laten zien wat keuzes betekenen in een complex systeem. Wat ze minder doen, in zuivere vorm, is de menselijke dynamiek oproepen die in een echt besluit altijd meedoet.
Serious game: spel met een serieus doel
Een serious game combineert elementen van beide en voegt er iets aan toe. Spelers krijgen rollen, een doel, regels en middelen. Er is interactie, er zijn keuzes met consequenties en er is een spelleider die de reflectie verbindt met de werkpraktijk. Vaak draait er een lichtgewicht model onder, soms een uitgebreid model, soms helemaal niets.
Het kenmerk van een serious game is dat het ontworpen is om iets buiten het spel om te bereiken. Een denkwijze trainen, een gedeelde taal opbouwen, een team voorbereiden op een verandering, signalen op tafel krijgen. De vorm is een spel, het doel is werk.
Wanneer kies je wat
Voor het oefenen van een specifieke interactie volstaat een rollenspel. Voor het verkennen van systeemeffecten ligt een simulatie voor de hand. Voor het samen oefenen met een werkpraktijk waarin meerdere belangen, rollen en perspectieven in beweging zijn, werkt een serious game het beste. En in de praktijk lopen de drie in elkaar over. Veel goede serious games hebben elementen van zowel een rollenspel als een simulatie in zich.
Lees ook: Wat is een serious game?, Serious game of klassieke training? en Wat goede serious games gemeen hebben.
Bij Waai kiezen we per opgave welke vorm werkt. Geen vorm om de vorm, maar de vorm die past bij wat de organisatie nodig heeft. Wil je sparren over welke werkvorm past bij jouw vraag? Neem contact op met Waai.
