Wie meerdere serious games inkoopt of meemaakt, leert al snel dat ze niet allemaal even goed werken. Sommige sessies blijven jaren hangen. Andere leveren een leuke middag op en daarna niets. Dat verschil zit zelden in het onderwerp en bijna altijd in het ontwerp. En een goed ontwerp is herkenbaar aan een paar terugkerende kenmerken.
Voor opdrachtgevers en programmaverantwoordelijken die voor de keuze staan welk spel ze inkopen, is het nuttig om die kenmerken te herkennen voordat het geld is uitgegeven.
Een helder doel buiten het spel om
Een goed spel is ontworpen om iets te bereiken buiten het spel zelf. Een denkwijze trainen, een gedeelde taal opbouwen, signalen op tafel krijgen, een team voorbereiden op een verandering. Dat doel is voor de spelleider en de opdrachtgever vooraf helder, ook al wordt het niet voor de spelers uitgesproken. Zonder een helder doel wordt een sessie een vorm zonder richting.
Keuzes met consequenties
Spelers moeten kunnen kiezen, en die keuzes moeten effect hebben. Dat lijkt vanzelfsprekend maar wordt vaak slecht uitgewerkt. Een spel waarin elke keuze leidt naar dezelfde uitkomst voelt al snel als een toneelstuk. Een spel waarin keuzes te willekeurig effect hebben voelt onbetrouwbaar. Een goed ontwerp zorgt dat een keuze betekenis heeft zonder dat de uitkomst voorspelbaar wordt.
Rollen die spanning oproepen
Elke speler heeft een rol. Die rol moet meer doen dan een naambordje. Hij geeft de speler een eigen invalshoek, eigen belangen en eigen middelen. Goede rollen botsen op productieve manieren tegen elkaar. Niet als conflict om het conflict, maar als spiegel van wat in een echte werkpraktijk speelt. De spanning tussen rollen is de motor van het leren.
Een ritme dat werkt
Goede spellen hebben een ritme. Een opbouw waarin het simpel begint, complexer wordt en op het juiste moment naar reflectie kantelt. Zonder ritme verdwijnt de aandacht of slaat de groep over een ronde heen. Een ervaren ontwerper zit veel uren in dat ritme voordat het in zijn vingers klopt.
Een spelleider die het kan dragen
Het spel is een instrument, de spelleider doet het werk. Een goed ontworpen spel kan veel hebben, maar valt nog steeds in de handen van een matige spelleider. Een goed spel met een goede spelleider levert iets op wat een gemiddelde training nooit zou bereiken. Goede aanbieders investeren in beide. Andere leveren een product met een handleiding en hopen dat het goed gaat.
Een vertaalslag naar de echte werkpraktijk
Het laatste kenmerk is dat een goed spel niet eindigt met de laatste ronde. De reflectie en de afspraken die daaruit komen verbinden de ervaring met het werk van de deelnemers. Zonder die vertaalslag blijft een spel een ervaring. Met die vertaalslag wordt het een interventie. Goede sessies eindigen met een aantal concrete afspraken die een team binnen een week toepast.
Wat dit voor opdrachtgevers betekent
Als je een serious game inkoopt, vraag dan naar deze zes elementen. Niet voor het cv van de aanbieder, maar als check op het ontwerp. Een goede aanbieder kan ze probleemloos benoemen. Een minder goede aanbieder begint te praten over leuke vormen en enthousiaste deelnemers. Dat zegt iets over wat je kunt verwachten.
Lees ook: Wat is een serious game?, De rol van de spelleider en Het effect van een serious game meten.
Wil je sparren over een specifiek vraagstuk? Neem contact op met Waai.
