In elk teamoverleg gebeurt het. Iemand heeft een idee, opent zijn mond en bedenkt zich. Iemand begrijpt een opdracht niet maar vraagt het niet. Iemand ziet een risico maar besluit het niet te benoemen omdat de tijd ontbreekt of het gesprek al ergens anders heen leunt. Dat zijn momenten waarop een leerkans verdampt, en niemand merkt dat het is gebeurd.
Voor directies en managers die met hun team verder willen komen, is dit een herkenbaar verschijnsel. Het is geen kwestie van wel of niet competent zijn. Het is een kwestie van leerklimaat. En een leerklimaat staat of valt met de mate waarin mensen het veilig vinden om iets te proberen.
Wat psychologische veiligheid betekent
Psychologische veiligheid is een term die ondertussen breed bekend is en in de praktijk soms in een karikatuur belandt. Het betekent niet dat iedereen alles altijd mag zeggen. Het betekent niet dat conflict moet worden vermeden. Het betekent wel dat mensen in een team mogen vragen, twijfelen, fouten maken en moeilijke onderwerpen op tafel leggen zonder dat het hun positie kost.
Dat klinkt makkelijk en is in de praktijk lastig. Want een team is een sociale plek met geschiedenis. Mensen weten wie wel of geen ruimte heeft, wat een leidinggevende waardeert en wat aan tafel kan worden gezegd zonder dat het later terugkomt. Dat soort onzichtbare regels stuurt veel van wat een team aan elkaar laat zien.
Waarom een spel dat goed doet
Een serious game biedt iets wat een werkoverleg zelden biedt. Een fictieve setting. Spelers krijgen een rol, een dossier en een opgave in een wereld die niet de hunne is. Daardoor verandert wat ze kunnen zeggen. Wie als wethouder van een fictieve stad een vraag stelt, hoeft die vraag niet als zichzelf te stellen. Wie als ambtenaar in een fictief dossier een ongemakkelijke afweging benoemt, draagt geen persoonlijk risico mee.
Dat verlaagt de drempel om iets te proberen. En precies dat is de voorwaarde om te leren. Spelers durven hardop te denken, een onverwachte combinatie te proberen of een mening te onderzoeken die ze nog niet helemaal hebben gevormd. Daarna volgt de reflectie waarin de ervaring wordt teruggebracht naar de eigen werkpraktijk.
Wat de spelleider hierin doet
Een spelleider zet vanaf de eerste minuut de toon. Hij of zij maakt duidelijk dat dit een speelse omgeving is, dat fouten welkom zijn en dat de spelregels iedereen gelijke ruimte geven. Daarna bewaakt hij die toon door op te treden waar het soms nodig is en zich terug te trekken waar het kan. Een goede spelleider zorgt dat veiligheid niet betekent dat het comfortabel blijft, maar dat ongemak in dienst van leren komt.
Wat dit voor een team oplevert
Een sessie in een veilige spelomgeving levert vaak meer op dan een dagdeel training. Niet omdat het spel beter is, maar omdat de uitwisseling die in een spel mogelijk is, in een gewoon overleg uitblijft. Mensen leren elkaar anders kennen. Ze ervaren elkaars manier van denken. En ze nemen die ervaring mee terug naar hun eigen vergaderingen.
Lees ook: De rol van de spelleider, Gedragsverandering door ervaring en Blinde vlekken zichtbaar maken.
Wil je sparren over een leerklimaat in jouw team of organisatie? Neem contact op met Waai.
