Een serious game maak je in acht stappen. Je begint bij het doel en de spelers, kiest daarna de kern en de vorm van het spel, bouwt een prototype en test dat met echte spelers tot het werkt. De meeste tijd zit in het testen en bijstellen, en daar wordt het spel ook goed van.
Dit is de volgorde die we bij Waai aanhouden. Hij werkt voor een kaartspel van een uur en voor een simulatie van een dagdeel.
Stap 1: bepaal wat er na het spel anders moet zijn
Begin bij het doel en laat het spel nog even liggen. Wat moeten de spelers na afloop weten, kunnen of anders doen? Probeer dat in één zin te zeggen.
Een spel past altijd binnen iets groters: een veranderprogramma, een opleiding, een beleidstraject. Vraag je dus ook af wat er voor en na het spel gebeurt. Een spel zonder vervolg verandert weinig.
Stap 2: leer de spelers en hun werk kennen
Voor wie is het spel? Een raadslid speelt anders dan een projectleider. Breng in kaart wat de spelers al weten, waar ze in hun werk tegenaan lopen en hoeveel tijd ze hebben.
Verzamel daarna de werkelijkheid: voorbeelden, cijfers, dilemma's en de taal die de spelers zelf gebruiken. Hoe beter het spel op hun eigen week lijkt, hoe meer ze ervan meenemen.
Stap 3: kies de ene keuze waar het spel om draait
Elk goed spel heeft een kern: een keuze die schuurt. In Het Brede Welvaartspel is dat de afweging tussen wonen, mobiliteit en leefomgeving. In Particibeter is het de vraag of je als gemeente doorduwt of bewoners echt laat meebeslissen.
Zoek de keuze die spelers in het echt ook moeten maken en waar geen goed antwoord op bestaat. Alles wat daar niet aan bijdraagt, laat je weg.
Stap 4: kies de vorm die bij het doel past
Pas nu kies je de vorm. De belangrijkste vragen:
- Spelen mensen samen aan tafel of ieder voor zich op een scherm?
- Is er een spelleider bij, of moet het spel zichzelf uitleggen?
- Hoe lang mag het duren en hoeveel mensen spelen tegelijk?
- Spelen ze zichzelf, of krijgen ze een rol?
Gaat het om onderhandelen en samen beslissen, dan werkt een spel aan tafel het best. Moeten honderden medewerkers hetzelfde oefenen, dan is een digitaal spel praktischer. In Een digitale serious game of een bordspel? zetten we de verschillen op een rij.
Denk ook na over de wereld van het spel. Wij spelen vaak in een plek die niet bestaat, zoals de stad Laakdam. Omdat niemand er een eigen dossier heeft, speelt iedereen vrijuit.
Stap 5: maak een prototype van papier
Bouw zo snel mogelijk iets wat je kunt spelen. Geschreven kaartjes, een getekend bord en een paar dobbelstenen zijn genoeg. Vormgeving komt later.
Het prototype hoeft maar één vraag te beantwoorden: ontstaat het gesprek of de keuze waar het om ging? Zo niet, dan weet je dat na een middag in plaats van na drie maanden.
Stap 6: test met echte spelers en stel bij
Speel het prototype met mensen uit de doelgroep. Kijk waar ze afhaken, wat ze niet begrijpen en waar het te makkelijk of te moeilijk is. Pas het spel aan en test opnieuw.
Reken op meerdere rondes. Regels die op papier helder zijn, blijken aan tafel vaak te ingewikkeld. Testen heeft nog een voordeel: wie meetest, gaat het spel als iets van zichzelf zien. Een opdrachtgever zei het zo: "Doordat we samen het spel konden testen, werd het ook echt van ons."
Stap 7: ontwerp de nabespreking en de rol van de spelleider
In de nabespreking leggen spelers het verband tussen het spel en hun eigen werk. Zonder dat gesprek blijft het bij een leuke ervaring. Ontwerp de nabespreking daarom net zo zorgvuldig als het spel: welke vragen stel je, in welke volgorde, en wat moet er aan het eind op tafel liggen?
Schrijf ook de handleiding voor de spelleider. Daarin staat hoe je het spel uitlegt, de tijd bewaakt en ingrijpt als een groep vastloopt. Meer daarover in De rol van de spelleider.
Stap 8: lever op en zorg dat het spel gespeeld blijft worden
Nu volgen vormgeving, drukwerk of de bouw van de digitale versie. Daarna begint het eigenlijke werk: spelen. Bedenk vooraf wie het spel na de eerste sessie begeleidt. Organisaties die een spel vaak willen inzetten, leiden eigen spelleiders op. De provincies Zuid-Holland, Utrecht en Noord-Brabant deden dat voor Het Brede Welvaartspel en spelen nu zelfstandig.
Wil je weten of het spel werkt, spreek dan vooraf af waar je op let. In Hoe meet je het effect van een serious game? staat hoe je dat aanpakt.
Hoe lang duurt het om een serious game te maken?
Dat hangt af van hoe nieuw het spel is. Een bestaand spel aanpassen met je eigen termen en voorbeelden kost ons drie weken. Een nieuw spel ontwerpen, testen en opleveren duurt meestal enkele maanden.
Zelf maken of laten maken?
Een eenvoudig spel voor je eigen team kun je met dit stappenplan zelf maken. Laten maken loont als het spel vaak gespeeld gaat worden, als er veel mensen mee moeten oefenen of als het onderwerp gevoelig is.
Je hoeft ook niet bij nul te beginnen. We werken met vier niveaus van maatwerk: een bestaand spel met jouw termen en voorbeelden, een bestaand spel met nieuwe kaarten en dilemma's, een eigen variant op een bestaand spelconcept en een volledig nieuw spel. Wat dat kost lees je in Wat kost een serious game?.
Meer over hoe we een spel voor je ontwerpen staat op de pagina Serious game op maat. Of plan een kennismaking en leg je vraagstuk voor.
